Een HVAC-installatie bestaat uit verschillende onderdelen die samen moeten zorgen voor verwarming, ventilatie en koeling van een gebouw. Maar alleen het installeren van een luchtbehandelingskast, pomp, ventilator of regelklep is niet voldoende. De verschillende onderdelen moeten ook op het juiste moment en op de juiste manier worden aangestuurd.
Daar komt regeltechniek bij kijken.
Een regeltechnicus zorgt ervoor dat meetwaarden, regelingen en aangestuurde componenten goed met elkaar samenwerken. Binnen grotere HVAC-installaties kan deze specialist betrokken zijn bij het aansluiten en testen van componenten, storingsanalyse, gebouwbeheersystemen en het in bedrijf stellen of optimaliseren van installaties.
Wat doet een regeltechnicus binnen HVAC?
Binnen een HVAC-installatie worden voortdurend gegevens verzameld. Sensoren kunnen bijvoorbeeld temperatuur, druk, luchtvochtigheid of CO₂ meten.
Een regelsysteem verwerkt deze informatie en bepaalt vervolgens hoe de installatie moet reageren.
Afhankelijk van de installatie kunnen bijvoorbeeld ventilatoren, pompen, kleppen of andere componenten worden aangestuurd.
Een regeltechnicus controleert of dit proces technisch goed verloopt. Daarbij kijkt de specialist niet alleen naar afzonderlijke componenten, maar ook naar de samenwerking tussen verschillende onderdelen van de installatie.
Techniek Nederland omschrijft regeltechniek daarom als het brein achter comfort en energie-efficiëntie van klimaatinstallaties.
Welke HVAC-installaties maken gebruik van regeltechniek?
Regeltechniek kan binnen verschillende onderdelen van een klimaatinstallatie worden toegepast.
Denk bijvoorbeeld aan:
- luchtbehandelingskasten;
- ventilatiesystemen;
- verwarmingsinstallaties;
- koelinstallaties;
- pompen;
- regelkleppen;
- warmte- en koudeopwekking;
- klimaatinstallaties per ruimte of zone.
Hoe uitgebreid de regeling is, verschilt per gebouw en installatie.
Binnen een kleiner gebouw kan de aansturing relatief eenvoudig zijn. Bij grote utiliteitsgebouwen kunnen meerdere installaties, verdiepingen en ruimtes onderdeel zijn van één uitgebreid regel- of gebouwbeheersysteem.
Sensoren binnen HVAC-installaties
Om een HVAC-installatie automatisch te kunnen regelen, moet het systeem eerst weten wat er in het gebouw en de installatie gebeurt.
Daarvoor worden sensoren gebruikt.
Een temperatuursensor kan bijvoorbeeld meten of een ruimte warmer of kouder is dan gewenst. Een CO₂-sensor kan informatie geven over de luchtkwaliteit en een druksensor kan worden gebruikt om bepaalde waarden binnen een installatie te bewaken.
De gemeten waarden worden vervolgens doorgegeven aan de regeling.
De juiste werking en plaatsing van sensoren is daarbij belangrijk. Techniek Nederland wijst er bijvoorbeeld op dat thermostaten en sensoren op representatieve locaties moeten worden geplaatst en niet direct in tochtzones of bij warmtebronnen.
Actuatoren en regelkleppen
Nadat een regeling heeft bepaald dat een installatie moet worden aangepast, moet die opdracht daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Daarbij kunnen actuatoren worden gebruikt.
Een actuator kan bijvoorbeeld de stand van een regelklep veranderen. Hierdoor kan de hoeveelheid water of lucht binnen een installatie worden aangepast.
Ook andere onderdelen, zoals pompen en ventilatoren, kunnen vanuit de regeltechniek worden aangestuurd.
De regeltechnicus kan controleren of het stuursignaal correct aankomt en of het betreffende component daadwerkelijk reageert zoals bedoeld.
Regeltechniek bij luchtbehandelingskasten
Een luchtbehandelingskast bevat verschillende componenten die samen de lucht in een gebouw behandelen en verplaatsen.
Afhankelijk van de installatie kunnen onder andere ventilatoren, filters, verwarmings- en koelsecties, kleppen en sensoren aanwezig zijn.
De regeltechniek zorgt ervoor dat deze onderdelen op elkaar reageren.
Wanneer bijvoorbeeld de ventilatiebehoefte verandert, kan de regeling ervoor zorgen dat de installatie daarop wordt aangepast. De precieze regelstrategie is afhankelijk van het ontwerp en het gebruik van het gebouw.
Een regeltechnicus kan betrokken zijn bij het controleren van signalen, testen van componenten, analyseren van storingen en functioneel controleren van de installatie.
Gebouwbeheersysteem en HVAC
Bij grotere gebouwen worden HVAC-installaties vaak gekoppeld aan een gebouwbeheersysteem (GBS).
Hiermee kunnen technische installaties centraal worden bewaakt en aangestuurd.
Een gebouwbeheerder of technicus kan bijvoorbeeld inzicht krijgen in temperaturen, CO₂, vocht, energiegebruik, bedrijfsstatussen en storingen. Dat maakt het mogelijk om afwijkingen te signaleren en de prestaties van installaties te beoordelen.
Moderne gebouwbesturingssystemen gebruiken bovendien communicatie tussen verschillende apparatuur voor het monitoren en aansturen van HVAC en andere gebouwsystemen. Dat is ook het toepassingsgebied van de actuele NEN-EN-ISO 16484-5:2026 voor Building Automation and Control Systems (BACS).
Storingen in HVAC-regeltechniek
Wanneer een klimaatinstallatie niet goed functioneert, hoeft het probleem niet altijd in het werktuigbouwkundige gedeelte van de installatie te zitten.
Een afwijkende sensorwaarde, defecte actuator, onderbroken verbinding of verkeerde instelling kan eveneens invloed hebben op de werking.
Een regeltechnicus kan daarom systematisch onderzoeken waar een probleem ontstaat.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gecontroleerd:
- welke waarde een sensor meet;
- of het signaal correct wordt ontvangen;
- welke opdracht vanuit de regeling wordt gegeven;
- of een actuator of ander component reageert;
- of de installatie uiteindelijk het gewenste resultaat bereikt.
Storingsonderzoek is dan ook een erkend onderdeel van werkzaamheden binnen de functiefamilie meet- en regeltechniek.
Testen en in bedrijf stellen
Bij een nieuwe of aangepaste HVAC-installatie moet uiteindelijk worden vastgesteld of alle onderdelen correct samenwerken.
Daarbij kunnen eerst afzonderlijke componenten worden getest. Vervolgens wordt gecontroleerd hoe de installatie als geheel reageert.
Een regeltechnicus of inbedrijfsteller kan hierbij bijvoorbeeld signalen controleren, componenten testen en beoordelen of de regeling functioneert zoals bedoeld.
Inbedrijfstellen wordt binnen de technische functie-indeling expliciet genoemd als onderdeel van het vakgebied meet- en regeltechniek. Ook binnen opleidingen voor klimaatinstallaties worden meet- en regeltechniek, opleveren, inbedrijfstellen en commissioning in samenhang behandeld.
Niet iedere regeltechnicus is echter automatisch gespecialiseerd in volledige inbedrijfstelling of software. Het benodigde profiel hangt af van de werkzaamheden en complexiteit van het project.
HVAC-installaties optimaliseren
Ook nadat een installatie is opgeleverd, kan regeltechniek belangrijk blijven.
Meetgegevens kunnen inzicht geven in hoe een installatie daadwerkelijk presteert. Daarmee kunnen afwijkingen worden opgespoord en kan worden onderzocht of installaties efficiënter kunnen functioneren.
Dat kan bijvoorbeeld interessant zijn wanneer een installatie onnodig veel energie gebruikt, ruimtes niet goed op temperatuur komen of klimaatklachten ontstaan.
Moderne HVAC-installaties leveren via sensoren en meet- en regeltechniek grote hoeveelheden gegevens op. Deze data kan worden gebruikt om prestaties op zowel systeem- als componentniveau te analyseren.
Regeltechnicus bij nieuwbouw
Bij nieuwbouw worden HVAC- en regelinstallaties vanaf de basis gerealiseerd.
Een regeltechnicus kan gedurende verschillende fases van het project worden ingezet. Denk bijvoorbeeld aan het aansluiten van veldapparatuur, controleren van bekabeling, testen van signalen en uiteindelijk het functioneel controleren van de installatie.
Daarbij is samenwerking met andere technische disciplines belangrijk.
De werktuigbouwkundige installatie, elektrotechnische voorzieningen en regeltechniek moeten uiteindelijk als één systeem functioneren.
Regeltechnicus bij renovatie en verduurzaming
Bij renovatie is vaak al een bestaande HVAC-installatie aanwezig.
Wanneer onderdelen worden vervangen of installaties worden uitgebreid, kan ook de regeltechniek moeten worden aangepast.
Een regeltechnicus kan dan bijvoorbeeld bestaande componenten en regelingen controleren, nieuwe veldapparatuur aansluiten of ondersteunen bij het opnieuw testen en in bedrijf stellen van de installatie.
Bij verduurzamingsprojecten kan daarnaast nieuwe apparatuur aan bestaande gebouwinstallaties worden toegevoegd.
Juist in dergelijke situaties is ervaring met bestaande HVAC- en regelinstallaties waardevol.
Regeltechniek binnen utiliteitsgebouwen
Meet- en regeltechniek komt veel voor binnen utiliteitsgebouwen met uitgebreide klimaatinstallaties.
Denk aan kantoren, ziekenhuizen, scholen, zorginstellingen en andere grotere gebouwen.
Hoe complexer de technische installaties, hoe belangrijker het wordt dat meten, regelen en aansturen goed op elkaar zijn afgestemd.
Lees meer over meet- en regeltechniek in de utiliteitsbouw.
Welke regeltechnicus heb je nodig voor een HVAC-project?
Niet iedere regeltechnicus heeft hetzelfde profiel.
De ene specialist heeft vooral ervaring met het plaatsen en aansluiten van veldapparatuur. Een andere technicus richt zich meer op service en storingen, terwijl een ervaren inbedrijfsteller of softwarespecialist complexere regelingen kan testen en aanpassen.
Kijk daarom bij het selecteren van een specialist onder andere naar:
- ervaring met HVAC-installaties;
- kennis van meet- en regeltechniek;
- ervaring met het betreffende type gebouw;
- kennis van gebouwbeheersystemen;
- ervaring met storingsanalyse;
- kennis van software of regelstrategieën wanneer dit nodig is;
- ervaring met inbedrijfstelling wanneer dit onderdeel is van de opdracht.
Door vooraf duidelijk vast te stellen welke werkzaamheden uitgevoerd moeten worden, kan gerichter naar een geschikte specialist worden gezocht.
Meer weten over het vak? Bekijk dan ook wat een meet- en regeltechnicus doet.
ZZP regeltechnicus voor HVAC inhuren
Heb je voor een HVAC-project tijdelijk extra capaciteit nodig op het gebied van meet- en regeltechniek?
FEMI Works brengt opdrachtgevers binnen de bouw en techniek in contact met zelfstandige technische professionals. Afhankelijk van jouw project kan worden gezocht naar een specialist met passende ervaring binnen HVAC, regeltechniek en gebouwgebonden installaties.
Lees meer over het inhuren van een ZZP regeltechnicus of neem contact met ons op om jouw project te bespreken.
