Binnen utiliteitsgebouwen werken verschillende technische installaties voortdurend met elkaar samen. Verwarming, ventilatie, koeling en andere gebouwgebonden installaties moeten reageren op veranderende omstandigheden in het gebouw.
Meet- en regeltechniek zorgt ervoor dat deze installaties worden gemeten, bewaakt en aangestuurd. Sensoren verzamelen informatie, een regeling verwerkt deze gegevens en vervolgens worden bijvoorbeeld kleppen, pompen of ventilatoren aangestuurd.
Voor nieuwbouw, renovatie en aanpassingen aan bestaande utiliteitsgebouwen kan daarom specialistische kennis van meet- en regeltechniek nodig zijn.
Wat is meet- en regeltechniek in de utiliteitsbouw?
Meet- en regeltechniek vormt een belangrijke schakel tussen verschillende technische installaties binnen een gebouw.
Sensoren kunnen bijvoorbeeld temperatuur, druk, luchtvochtigheid of CO₂ meten. Deze meetwaarden worden verwerkt door een regel- of besturingssysteem. Vervolgens kan de installatie automatisch worden bijgestuurd.
Denk bijvoorbeeld aan een ventilatiesysteem dat meer of minder lucht levert afhankelijk van de bezetting van een ruimte, of een verwarmingsinstallatie die wordt aangepast aan de actuele warmtevraag.
Hierdoor kunnen technische installaties beter worden afgestemd op het gebruik van het gebouw. Techniek Nederland noemt goede regeltechniek dan ook belangrijk voor zowel het binnenklimaat als de energie-efficiëntie van klimaatinstallaties.
Meer weten over de basis? Lees dan wat regeltechniek is.
Waar wordt meet- en regeltechniek toegepast?
Meet- en regeltechniek komt binnen uiteenlopende utiliteitsgebouwen voor.
Denk bijvoorbeeld aan:
- kantoorgebouwen;
- scholen;
- ziekenhuizen;
- zorginstellingen;
- hotels;
- bedrijfsgebouwen;
- distributiecentra;
- grote commerciële gebouwen.
Hoe uitgebreid de regeltechniek is, verschilt per gebouw. Een klein gebouw kan relatief eenvoudige regelingen hebben, terwijl bij grote utiliteitsprojecten veel verschillende installaties en ruimtes centraal worden bewaakt en aangestuurd.
Meet- en regeltechniek bij HVAC-installaties
Een belangrijk toepassingsgebied is HVAC: verwarming, ventilatie en airconditioning.
Een klimaatinstallatie moet voortdurend reageren op veranderende omstandigheden. De buitentemperatuur verandert, ruimtes worden meer of minder gebruikt en ook de gewenste temperatuur of ventilatiebehoefte kan gedurende de dag verschillen.
Meet- en regeltechniek maakt deze automatische aansturing mogelijk.
Zo kunnen onder andere luchtbehandelingskasten, ventilatoren, pompen, regelkleppen en andere onderdelen worden aangestuurd op basis van actuele meetwaarden.
Daarom is kennis van zowel regeltechniek als gebouwgebonden HVAC-installaties bij veel utiliteitsprojecten waardevol.
Sensoren en veldapparatuur
Om een installatie goed te kunnen regelen, moet eerst worden gemeten wat er gebeurt.
Daarvoor wordt veldapparatuur gebruikt, zoals sensoren en andere meetcomponenten. Welke apparatuur nodig is, hangt af van de installatie.
Er kunnen bijvoorbeeld waarden worden gemeten voor:
- temperatuur;
- druk;
- luchtvochtigheid;
- CO₂;
- aanwezigheid;
- andere proces- of installatiewaarden.
De positie en juiste werking van deze componenten zijn belangrijk. Een sensor die niet representatief meet, kan ervoor zorgen dat een regeling verkeerde informatie ontvangt. Techniek Nederland benadrukt bijvoorbeeld dat thermostaten en sensoren op representatieve locaties moeten worden geplaatst en niet direct bij tocht of warmtebronnen.
Actuatoren, kleppen en andere aangestuurde componenten
Met alleen meten is een installatie nog niet geregeld. Op basis van de gemeten waarden moet er uiteindelijk iets in de installatie gebeuren.
Daarvoor kunnen actuatoren en andere aangestuurde componenten worden gebruikt.
Een regeling kan bijvoorbeeld opdracht geven om een regelklep verder te openen of sluiten. Ook pompen, ventilatoren en andere technische onderdelen kunnen onderdeel zijn van de regelstrategie.
De meet- en regeltechnicus controleert daarbij of signalen correct worden verwerkt en of de aangesloten componenten reageren zoals bedoeld.
Gebouwbeheersysteem binnen utiliteitsbouw
Bij grotere utiliteitsgebouwen wordt regelmatig gebruikgemaakt van een gebouwbeheersysteem, oftewel GBS.
Via zo'n systeem kunnen verschillende technische installaties centraal worden bewaakt. Afhankelijk van het systeem kunnen bijvoorbeeld temperaturen, CO₂-waarden, vocht, energiegebruik, bedrijfsstatussen en storingen zichtbaar worden gemaakt.
Een regeltechnicus kan een gebouwbeheersysteem gebruiken om te controleren hoe een installatie functioneert, afwijkingen te analyseren en instellingen te beoordelen.
Bij moderne gebouwautomatisering kunnen verschillende gebouwsystemen bovendien steeds verder met elkaar worden geïntegreerd. Datacommunicatie tussen systemen voor HVAC en andere gebouwfuncties vormt ook een belangrijk onderdeel van internationale standaarden voor gebouwautomatisering.
Werkzaamheden van een meet- en regeltechnicus in utiliteitsbouw
De werkzaamheden verschillen per project en per specialisatie.
Een meet- en regeltechnicus kan bijvoorbeeld worden ingezet voor:
- plaatsen en aansluiten van veldapparatuur;
- controleren van bekabeling en aansluitingen;
- testen van sensoren en actuatoren;
- controleren van meetwaarden en signalen;
- uitvoeren van storingsonderzoek;
- testen van installaties;
- aanpassen van regelingen;
- werkzaamheden aan gebouwbeheersystemen;
- ondersteunen bij inbedrijfstelling;
- bedrijfsvaardig opleveren van installaties.
Installatie, inbedrijfstelling, onderhoud, storingsonderzoek, software, veldapparatuur en het testen van installaties behoren volgens de functie-indeling van Techniek Nederland allemaal tot werkzaamheden die binnen de functiefamilie meet- en regeltechniek kunnen voorkomen.
Bekijk voor een uitgebreidere uitleg ook wat een meet- en regeltechnicus doet.
Meet- en regeltechniek bij nieuwbouw
Bij een nieuw utiliteitsproject worden de verschillende technische installaties gedurende de bouw gerealiseerd.
De meet- en regeltechniek moet daarbij goed aansluiten op de werktuigbouwkundige en elektrotechnische installaties.
Een specialist kan bijvoorbeeld betrokken zijn bij het aansluiten van veldapparatuur, controleren van bekabeling, testen van signalen en het functioneel controleren van de installatie.
Later in het project kunnen systemen worden getest en in bedrijf gesteld voordat het gebouw wordt opgeleverd.
Goede afstemming tussen de verschillende technische disciplines is daarbij belangrijk, omdat de regeltechniek afhankelijk is van installaties die door verschillende partijen worden gerealiseerd.
Meet- en regeltechniek bij renovatie
Bij renovatie of verduurzaming van een utiliteitsgebouw is de uitgangssituatie anders.
Er is meestal al een bestaande installatie aanwezig. Onderdelen daarvan kunnen worden vervangen, uitgebreid of gekoppeld aan nieuwe techniek.
Een regeltechnicus moet dan eerst begrijpen hoe de bestaande installatie is opgebouwd en welke componenten, regelingen en besturingen aanwezig zijn.
Vervolgens kunnen bijvoorbeeld sensoren worden vervangen, regelingen worden aangepast of nieuwe onderdelen aan het bestaande systeem worden toegevoegd.
Juist bij bestaande gebouwen kan ervaring met storingsanalyse en verschillende generaties installatietechniek belangrijk zijn.
Testen en in bedrijf stellen
Wanneer de werkzaamheden zijn uitgevoerd, moet worden gecontroleerd of de installatie daadwerkelijk functioneert zoals bedoeld.
Daarbij kunnen sensoren, signalen, actuatoren en regelingen afzonderlijk worden getest. Vervolgens wordt gekeken of de verschillende onderdelen als geheel correct samenwerken.
Bij complexere installaties kan een gespecialiseerde inbedrijfsteller verantwoordelijk zijn voor verdere functionele tests, software en optimalisatie.
Niet iedere meet- en regelmonteur is automatisch een inbedrijfsteller. De benodigde specialist hangt daarom af van de fase en complexiteit van het project.
Regeltechniek en energiegebruik
Goede regeltechniek heeft niet alleen invloed op het comfort in een gebouw. Ook het energiegebruik kan ermee worden beïnvloed.
Wanneer installaties alleen leveren wat daadwerkelijk nodig is, kan onnodig energiegebruik worden beperkt. Denk bijvoorbeeld aan ventilatie die wordt aangepast aan aanwezigheid of CO₂, in plaats van continu op dezelfde capaciteit te draaien.
Moderne gebouwautomatisering combineert daarom steeds vaker monitoring, regeling en energiemanagement. Techniek Nederland beschrijft dergelijke slimme sturing als een manier om klimaatinstallaties vraaggestuurd te laten functioneren en energiegebruik beter inzichtelijk te maken.
Welke specialist heb je nodig?
Niet iedere meet- en regeltechnicus heeft dezelfde ervaring.
Voor het aansluiten van veldapparatuur kan een ander profiel nodig zijn dan voor software, storingsanalyse of het volledig in bedrijf stellen van een complexe installatie.
Kijk daarom bij het selecteren van een specialist onder andere naar:
- het type installatie;
- de werkzaamheden binnen het project;
- ervaring met utiliteitsbouw;
- kennis van HVAC-installaties;
- ervaring met regeltechniek en GBS;
- eventuele ervaring met specifieke systemen;
- de gewenste mate van zelfstandigheid.
Door vooraf duidelijk vast te stellen welke werkzaamheden uitgevoerd moeten worden, kan gerichter naar een passende specialist worden gezocht.
ZZP meet- en regeltechnicus voor utiliteitsbouw
Heb je tijdens een utiliteitsproject tijdelijk extra capaciteit nodig? Een zelfstandige meet- en regeltechnicus kan bijvoorbeeld worden ingezet tijdens nieuwbouw, renovatie, uitbreiding, onderhoud of inbedrijfstelling.
FEMI Works brengt opdrachtgevers binnen de bouw en techniek in contact met zelfstandige technische professionals.
Lees meer over het inhuren van een ZZP regeltechnicus of neem contact met ons op om de werkzaamheden en gewenste ervaring voor jouw project te bespreken.
